Rodzina Drohojowskich

Historia rodziny Drohojowskich i ich związku z dobrami czorsztyńskimi została opisana w tej podstronie, niezależnie od działu Historia. Jako ostatnim właścicielom, patriotom i familii mającej znaczny wpływ na dzieje tego terenu należy się Drohojowskim osobny rozdział…
Po śmierci starościny Józefy Potockiej dobra czorsztyńskie przeszły w 1811 r. w ręce zaborczego rządu austriackiego.
W roku 1812 starostwo czorsztyńskie zostało podzielone na piec części i wystawione na licytacje, lecz dopiero w 1819 r. Jan Maksymilian Drohojowski zakupił Czorsztyn wraz z zamkiem, zabudowaniami gospodarczymi oraz wsiami: Kluszkowce, Krośnica, Hałuszowa, Sromowce Wyżne i Niżne.

Kupujący nabywali tez prawa do łowienia ryb w Dunajcu, propinacji piwa i wódki, myta mostowego w Sromowcach oraz dochodów z browaru, gorzelni, trzech karczem, trzech młynów, tartaku i wapienni.
Wraz z zona, Wiktoria z Grudnickich, oraz dwojgiem małych dzieci zamieszkali w drewnianym dworze na podzamczu. Dwór ten spłonął wraz z folwarkiem, wozownia i gorzelnia w 1825 roku podpalony przez chlopa Dobrowolskiego. Podobny los spotkał następny dwór w 1852 r. już po śmierci J. M. Drohojowskiego i cala rodzina była zmuszona do zamieszkania w budynku byłej komory celnej.
W następnym roku syn Jana Maksymiliana, Marceli, w skutek podziału majątku dokonanego przez matkę, otrzymał Czorsztyn z przyległymi wsiami i przystąpił do budowy następnego dworu i zabudowań gospodarczych.
Był to okazały i nowoczesny dwór, według projektu Feliksa Ksiezarskiego, który został ukończony w 1862 r. Był murowanym budynkiem na planie litery L, w otoczeniu parku z murowanymi altankami. Powstał on u stóp malowniczych ruin zamku, w pobliżu drogi do zamku Niedzickiego i Sromowiec.

Podczas galicyjskiego głodu w 1847 roku Drohojowscy w miarę możliwości pomagali włościanom.
Marceli Drohojowski, urodzony w 1817 r. we Lwowie, spędził w Czorsztynie cale swoje życie. Szkole elementarna i gimnazjum ukończył w Nowym Sączu, potem przez dwa lata studiował na wydziale filozoficznym uniwersytetu we Lwowie. Studiów nie ukończył, przez kilka lat podróżował po Europie. Od 1843 r. prowadził wraz z bratem gospodarstwo powierzone przez ojca, zaprowadzając zupełnie nowe porządki po zniesieniu pańszczyzny w Galicji. Po podziale majątku w 1853 r. sam gospodarzył otrzymując folwarki w Czorsztynie, Hałuszowej, i Sromowcach Niżnych. Obowiązki dziedzica przerywały mu powinności patriotyczne, z powodu których był wielokrotnie wieziony i prześladowany przez zaborców. Mieszkając w Czorsztynie pełnił rożne funkcje publiczne, był delegatem Towarzystwa ogniowego krakowskiego, detaksatorem sadowym, a w 1860r został wybrany posłem na sejm z „grupy większej własności ziemskiej”. Pisywał również artykuły do dziennika „Czas”.
Drohojowscy oskarżani byli w rożnych publikacjach o dewastowanie upadającego zamku czorsztyńskiego. Marceli dotknięty tymi atakami, opublikował w 1869 roku broszurę w drukarni krakowskiego „Czasu” i zdołał w udokumentowany sposób obronić honoru rodziny, potwierdzając swój pozytywny stosunek do przeszłości tego miejsca. Majątek czorsztyński gościł zauroczonego w okolicy Wincentego Pola.
W 1882r. Marceli podzielił majątek swój i zony, Florentyny z Fihauserów zm. w 1870 r. pomiędzy trzech synów- Stanisława, Kazimierza, Tadeusza oraz córkę Wiktorie. Stanisław pozostał w majątku czorsztyńskim, będąc miłośnikiem lokalnej historii..
Marceli Drohojowski zmarł w 1909 r. mając 93 lata. Został pochowany przy kościele w Sromowcach Wyżnych, obok członków rodziny. Stanisław Drohojowski w 1921 roku stworzył na powierzchni 7.5 ha prywatny rezerwat przyrody w okolicy zamku.

Ostatnim właścicielem dóbr był Marian Drohojowski, wnuk Marcelego, zmarły 22 czerwca 1945 roku.
Po 1945 roku dwór stal się siedziba szkoły rolniczej, potem zbiorowym domem mieszkalnym następnie domem wypoczynkowym.
W 1960 stal się strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza, a podczas napełniania zbiornika czorsztyńskiego jego resztki znalazły się pod tafla jeziora.

Na podstawie: „Dwór w Cieniu Zamku”, opracowanie Stanisław Michalczuk, 1988